Firma w długach i życie po zadłużeniu - jak odzyskać stabilność finansową?

Firma w długach - od czego zacząć?

Pierwszym krokiem nie powinno być zaciągnięcie kolejnego kredytu. Najpierw trzeba ustalić, ile firma rzeczywiście jest winna, komu należy zapłacić i które zobowiązania wymagają najpilniejszej reakcji.

Przygotuj zestawienie obejmujące:

• kredyty i pożyczki firmowe,
• leasingi,
• zaległe faktury kontrahentów,
• zobowiązania wobec dostawców,
• składki ZUS,
• podatki i inne należności publicznoprawne,
• wynagrodzenia pracowników,
• czynsz i koszty lokalu,
• zobowiązania zabezpieczone hipoteką lub zastawem,
• sprawy znajdujące się w windykacji, sądzie lub egzekucji,
• zobowiązania prywatne zaciągnięte na finansowanie firmy.

Przy każdej pozycji zapisz aktualną kwotę, termin płatności, wysokość odsetek, rodzaj zabezpieczenia oraz etap sprawy. Osobno oznacz zobowiązania, których brak zapłaty może szybko zatrzymać działalność albo zagrozić najważniejszemu majątkowi.

Pełne zestawienie pozwala odróżnić rzeczywisty kryzys od chwilowego braku środków na rachunku. Pokazuje również, czy problem można rozwiązać poprzez odzyskanie należności i zmianę terminów płatności, czy konieczne są bardziej zdecydowane działania.

Utrata płynności a nierentowny model biznesowy

Firma może mieć zamówienia i osiągać zysk księgowy, a mimo to nie posiadać pieniędzy na bieżące płatności. Dzieje się tak między innymi wtedy, gdy klienci płacą z dużym opóźnieniem, przedsiębiorstwo utrzymuje nadmierne zapasy albo zbyt szybko finansuje rozwój.

Taki problem może mieć charakter płynnościowy. Pomóc mogą wtedy:

• szybsze odzyskiwanie należności,
• zaliczki i przedpłaty,
• zmiana terminów rozliczeń,
• ograniczenie zapasów,
• renegocjowanie płatności z dostawcami,
• sprzedaż zbędnego majątku,
• czasowe ograniczenie wydatków.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy podstawowa działalność stale generuje stratę. Jeżeli sprzedaż nie pokrywa kosztów, każda kolejna pożyczka może jedynie opóźnić kryzys i zwiększyć całkowite zadłużenie.

Przedsiębiorca powinien odpowiedzieć na trzy pytania:

1. Czy firma zarabia na podstawowych produktach lub usługach?
2. Czy po odzyskaniu należności będzie w stanie regulować bieżące zobowiązania?
3. Czy planowane zmiany mają realną szansę poprawić wynik w określonym terminie?

Jeżeli odpowiedź na wszystkie pytania jest negatywna, dalsze zadłużanie działalności może nie być bezpiecznym rozwiązaniem.

Sygnały ostrzegawcze w zadłużonej firmie

Problemy finansowe rzadko pojawiają się nagle. Najczęściej wcześniej występują sygnały, które przedsiębiorca próbuje traktować jako tymczasowe trudności.

Do najważniejszych należą:

• regularne opóźnienia w płatnościach,
• przeznaczanie podatków lub składek na inne wydatki,
• spłacanie jednej pożyczki kolejną,
• coraz częstsze korzystanie z prywatnych oszczędności,
• brak środków na wynagrodzenia,
• wypłacanie właścicielowi pieniędzy mimo strat firmy,
• rosnąca liczba przeterminowanych faktur,
• blokowanie dostaw przez kontrahentów,
• wypowiadanie umów przez banki lub leasingodawców,
• zajęcie rachunku firmowego,
• ignorowanie korespondencji urzędowej i sądowej,
• brak aktualnej wiedzy o wysokości zobowiązań.

Im wcześniej przedsiębiorca zareaguje, tym większa może być liczba dostępnych rozwiązań. Nie należy czekać, aż utrata jednego kluczowego kontraktu lub zajęcie rachunku całkowicie zatrzyma działalność.

Finanse firmowe i prywatne należy rozdzielić

Mieszanie pieniędzy firmowych z prywatnymi utrudnia ocenę, czy działalność naprawdę zarabia. Jest to szczególnie częsty problem w jednoosobowej działalności gospodarczej.

Właściciel powinien prowadzić osobne zestawienia:

• przychodów i kosztów firmy,
• zobowiązań firmowych,
• prywatnych dochodów,
• kosztów utrzymania gospodarstwa domowego,
• prywatnych zobowiązań,
• pieniędzy przekazywanych między firmą a domowym budżetem.

Nie należy uznawać każdej kwoty znajdującej się na firmowym rachunku za wolne środki. Część pieniędzy może być potrzebna na podatek, składki, wynagrodzenia, zakup towaru lub realizację już przyjętych zamówień.

Podobnie prywatne oszczędności nie powinny być bezterminowo przeznaczane na pokrywanie strat. Przed przekazaniem kolejnych środków trzeba określić, jaki efekt ma przynieść dokapitalizowanie firmy, ile potrwa plan naprawczy i po czym będzie można ocenić jego skuteczność.

Zadłużona JDG a zadłużona spółka

Forma prawna działalności wpływa na zakres odpowiedzialności, dostępne procedury i sposób prowadzenia negocjacji. Inaczej analizuje się zadłużenie jednoosobowej działalności, a inaczej zobowiązania spółki kapitałowej.

W przypadku JDG szczególne znaczenie ma powiązanie sytuacji przedsiębiorstwa z prywatną sytuacją właściciela. Należy więc sprawdzić nie tylko majątek używany w działalności, lecz także prywatne nieruchomości, rachunki, pojazdy, wspólność majątkową małżonków i osobiste zabezpieczenia udzielone wierzycielom.

W przypadku spółki należy osobno przeanalizować:

• majątek i zobowiązania spółki,
• osobiste poręczenia wspólników lub członków zarządu,
• hipoteki i zastawy,
• dokumentację decyzji zarządu,
• terminy wymagające podjęcia określonych działań,
• możliwą odpowiedzialność osób zarządzających.

Nie należy automatycznie przenosić metod stosowanych w JDG na spółkę ani zakładać, że sama forma spółki zawsze chroni osoby prowadzące biznes. Zakres odpowiedzialności zależy od rodzaju podmiotu, dokumentów, zabezpieczeń oraz przebiegu sprawy.

Plan ratunkowy dla zadłużonej firmy

Plan naprawczy powinien zawierać konkretne działania, terminy i osoby odpowiedzialne za ich wykonanie.

1. Zatrzymanie wzrostu zadłużenia

Należy zablokować niepotrzebne zakupy, nowe zobowiązania i automatycznie odnawiane usługi, które nie są konieczne do generowania przychodów.

2. Przygotowanie krótkoterminowej prognozy

Sporządź tygodniowy plan wpływów i wydatków co najmniej na najbliższe trzy miesiące. Nie opieraj go na optymistycznych założeniach. Uwzględnij terminy, w których pieniądze rzeczywiście mogą znaleźć się na rachunku.

3. Ustalenie najważniejszych płatności

Priorytetem powinny być zobowiązania wpływające na ciągłość działalności, bezpieczeństwo pracowników, możliwość generowania przychodów oraz ochronę kluczowego majątku.

4. Odzyskanie należności

Skontaktuj się z klientami, wystaw brakujące dokumenty, przypomnij o płatnościach i zaproponuj rozsądne rozwiązania pozwalające przyspieszyć wpływy.

5. Negocjacje z wierzycielami

Przedstaw realistyczne propozycje rat, odroczenia albo zmiany harmonogramu. Nie obiecuj kwot, których firma nie będzie w stanie płacić.

6. Zmiana kosztów i modelu działania

Ogranicz koszty, które nie wspierają sprzedaży, obsługi klientów ani realizacji zamówień. Jednocześnie unikaj cięć, które uniemożliwią firmie dalsze zarabianie.

7. Ocena rezultatów

Ustal datę, w której sprawdzisz, czy firma odzyskała zdolność do regulowania bieżących zobowiązań. Plan naprawczy bez terminu oceny może prowadzić do wielomiesięcznego dokładania pieniędzy do nierentownej działalności.

Szczegółowy plan znajdziesz w poradniku: jak uratować biznes w długach.

Negocjacje z kontrahentami i instytucjami

Nie każdy wierzyciel będzie oczekiwał identycznego rozwiązania. Inaczej prowadzi się rozmowy z dostawcą, inaczej z bankiem, a jeszcze inaczej z instytucją publiczną.

Przed kontaktem przygotuj:

• aktualne saldo,
• przyczynę opóźnienia,
• plan poprawy sytuacji,
• proponowaną kwotę miesięcznej płatności,
• termin pierwszej wpłaty,
• prognozę przyszłych wpływów,
• dokumenty potwierdzające możliwości wykonania porozumienia.

Wierzyciel może być bardziej skłonny do rozmowy, jeżeli widzi, że firma nadal działa, posiada klientów i przedstawia rozwiązanie korzystniejsze niż długotrwałe dochodzenie należności.

Najważniejsze warunki powinny być potwierdzane na piśmie. Dotyczy to zwłaszcza wysokości zadłużenia, rat, odsetek, konsekwencji opóźnienia oraz dalszych działań windykacyjnych.

Więcej informacji o przygotowywaniu propozycji znajdziesz w kategorii Negocjacje i finanse.

Zadłużenie wobec ZUS i urzędu skarbowego

Zaległości publicznoprawnych nie należy ignorować. Przedsiębiorca może jednak sprawdzić dostępność ulg i złożyć odpowiednio uzasadniony wniosek.

ZUS przewiduje możliwość wnioskowania o rozłożenie zadłużenia składkowego na uzgodnione raty. Wnioskodawca przedstawia między innymi propozycję liczby rat, terminu płatności i ich wysokości.

W sprawach podatkowych można wystąpić między innymi o odroczenie płatności lub rozłożenie podatku albo zaległości podatkowej na raty, jeżeli przemawia za tym ważny interes podatnika lub interes publiczny. Decyzja wymaga jednak indywidualnego rozpatrzenia wniosku.

Wniosek powinien odpowiadać rzeczywistym możliwościom firmy. Należy wyjaśnić przyczynę powstania zaległości, przedstawić sytuację finansową i wskazać, w jaki sposób proponowane rozwiązanie pomoże regulować również bieżące należności.

Samo złożenie wniosku nie powinno być traktowane jako gwarancja jego akceptacji.

Kiedy rozważyć restrukturyzację firmy?

Restrukturyzacja może być analizowana, gdy działalność ma ekonomiczny sens i możliwość dalszego funkcjonowania, ale aktualny poziom zobowiązań uniemożliwia normalne działanie.

Może być szczególnie istotna, gdy:

• firma ma wielu wierzycieli,
• pojedyncze negocjacje nie prowadzą do rozwiązania,
• występuje ryzyko egzekucji z kluczowych składników majątku,
• działalność nadal generuje lub może generować dodatnie przepływy,
• potrzebny jest wspólny układ z większą grupą wierzycieli,
• konieczna jest głębsza reorganizacja kosztów i działalności.

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje zawieranie układu z wierzycielami przez dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością oraz prowadzenie działań sanacyjnych. Wybór procedury wymaga analizy sytuacji przedsiębiorstwa i konsultacji z licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym.

Restrukturyzacja nie jest wyłącznie sposobem na odsunięcie płatności. Firma musi posiadać realny plan dalszego funkcjonowania oraz źródła finansowania bieżącej działalności.

Czy kolejna pożyczka uratuje firmę?

Dodatkowe finansowanie może pomóc, gdy problem jest krótkotrwały i przedsiębiorstwo wie, z jakich wpływów spłaci nowe zobowiązanie. Może jednak znacznie pogorszyć sytuację, jeżeli firma stale ponosi straty.

Przed podpisaniem umowy trzeba ustalić:

• na co dokładnie zostaną przeznaczone środki,
• kiedy inwestycja zacznie generować wpływy,
• ile wyniesie pełny koszt finansowania,
• z jakiego źródła będą płacone raty,
• jakie zabezpieczenia są wymagane,
• co stanie się przy niższej od zakładanej sprzedaży,
• czy przedsiębiorca udziela osobistego poręczenia,
• czy zagrożony zostanie prywatny dom lub mieszkanie.

Niebezpiecznym sygnałem jest oferta obiecująca natychmiastowe finansowanie bez analizy kondycji przedsiębiorstwa, ale wymagająca wysokiej opłaty z góry lub ustanowienia zabezpieczenia o znacznie większej wartości niż otrzymana kwota.

Ratować firmę, sprzedać ją czy zakończyć działalność?

Utrzymywanie firmy za wszelką cenę nie zawsze chroni rodzinę i majątek. Czasami kontrolowane ograniczenie działalności jest bezpieczniejsze niż wielomiesięczne finansowanie strat kolejnymi prywatnymi zobowiązaniami.

Przed podjęciem decyzji porównaj trzy warianty.

Dalsze prowadzenie działalności

Ma sens, gdy firma ma klientów, dodatnią marżę, możliwy do wykonania plan naprawczy i środki na bieżące funkcjonowanie.

Sprzedaż lub ograniczenie działalności

Może obejmować sprzedaż części przedsiębiorstwa, zamknięcie nierentownych produktów, rezygnację z wybranych lokalizacji albo zmniejszenie skali operacji.

Zawieszenie lub zakończenie działalności

Może być analizowane, gdy firma nie ma realnej możliwości odzyskania rentowności, a dalsze działanie powiększa zadłużenie.

Zamknięcie biznesu nie powoduje automatycznego zniknięcia zobowiązań. Przed decyzją trzeba ustalić, kto odpowiada za poszczególne długi i jakie działania będą potrzebne po zakończeniu działalności.

Jak odbudować życie po wyjściu z długów?

Spłata zobowiązań albo zakończenie postępowania oddłużeniowego jest ważnym momentem, ale odbudowa stabilności wymaga dalszej pracy.

W pierwszym okresie należy skoncentrować się na:

• utrzymaniu wszystkich bieżących płatności,
• unikaniu nowych zobowiązań konsumpcyjnych,
• przygotowaniu prostego budżetu,
• odbudowaniu rezerwy finansowej,
• uporządkowaniu dokumentów,
• kontrolowaniu rachunków i historii płatności,
• stopniowym zwiększaniu dochodu,
• ustaleniu nowych celów finansowych.

Nie trzeba od razu odkładać dużych kwot. Pierwszym celem może być niewielka rezerwa na leki, naprawę sprzętu lub nieplanowany rachunek. Chodzi o to, aby drobny problem nie wymuszał ponownego zaciągnięcia pożyczki.

Przeczytaj pełny poradnik: jak odbudować życie po wyjściu z długów.

Budżet po zakończeniu oddłużania

Nowy budżet nie powinien być wyłącznie kontynuacją ograniczeń stosowanych w kryzysie. Powinien pozwalać normalnie funkcjonować, oszczędzać i stopniowo realizować cele.

Podziel dochody na:

1. Podstawowe koszty utrzymania.
2. Bieżące rachunki i zobowiązania.
3. Rezerwę awaryjną.
4. Wydatki nieregularne.
5. Cele długoterminowe.
6. Niewielką kwotę przeznaczoną na odpoczynek i przyjemności.

Zbyt restrykcyjny plan może być trudny do utrzymania. Z kolei całkowity brak kontroli nad wydatkami zwiększa ryzyko powrotu do wcześniejszych problemów.

Budżet należy regularnie aktualizować po zmianie pracy, dochodu, miejsca zamieszkania lub sytuacji rodzinnej.

Jak zbudować poduszkę finansową?

Rezerwa finansowa chroni przed sytuacją, w której awaria samochodu, choroba lub utrata części dochodu prowadzi do ponownego zadłużenia.

Budowę oszczędności można podzielić na etapy:

Etap pierwszy: mała rezerwa awaryjna

Kwota wystarczająca na pokrycie jednego typowego nieplanowanego wydatku.

Etap drugi: miesięczne koszty utrzymania

Oszczędności odpowiadające podstawowym wydatkom gospodarstwa domowego przez jeden miesiąc.

Etap trzeci: większe zabezpieczenie

Stopniowe odkładanie środków pozwalających funkcjonować przez dłuższy okres przy utracie dochodu.

Pieniądze przeznaczone na rezerwę powinny być oddzielone od rachunku używanego do codziennych zakupów, ale pozostawać dostępne w prawdziwej sytuacji awaryjnej.

Dodatkowe źródła dochodu po kryzysie finansowym

Zwiększenie dochodu może przyspieszyć odbudowę oszczędności, ale dodatkowe zajęcie nie powinno wymagać wysokich inwestycji ani zaciągania kolejnego długu.

Przed rozpoczęciem nowej działalności sprawdź:

• jakie umiejętności już posiadasz,
• ile czasu możesz realnie przeznaczyć na dodatkową pracę,
• jakie będą koszty rozpoczęcia,
• kiedy pojawią się pierwsze wpływy,
• czy występują obowiązki podatkowe lub rejestracyjne,
• czy nowe zajęcie nie zagraża podstawowemu źródłu dochodu.

Bezpieczniejsze są zwykle rozwiązania wykorzystujące obecne kompetencje i wymagające niewielkich kosztów początkowych. Należy uważać na oferty wymagające opłaty za dostęp do pracy, obowiązkowego zakupu pakietu startowego albo pozyskiwania kolejnych uczestników.

Odbudowa biznesu po zadłużeniu

Przedsiębiorca, który wyszedł z kryzysu, powinien wdrożyć zasady ograniczające ryzyko ponownego zadłużenia.

Warto:

• oddzielić rachunki firmowe i prywatne,
• przygotowywać miesięczne prognozy przepływów,
• tworzyć rezerwę na podatki i składki,
• regularnie kontrolować należności,
• ograniczać koncentrację przychodów na jednym kliencie,
• negocjować zaliczki przy większych zleceniach,
• sprawdzać rentowność poszczególnych usług,
• analizować koszty stałe,
• ustalać limit prywatnych wypłat z firmy,
• planować większe inwestycje przed ich rozpoczęciem.

Wzrost sprzedaży nie zawsze oznacza poprawę sytuacji. Duże zlecenie może pogorszyć płynność, jeżeli wymaga wcześniejszego poniesienia wysokich kosztów, a klient zapłaci dopiero po kilku miesiącach.

Plan odbudowy stabilności

Pierwsze 30 dni

• zbierz dokumenty,
• ustal aktualny budżet,
• zamknij niepotrzebne usługi,
• uporządkuj zaległe formalności,
• rozpocznij budowę małej rezerwy,
• ustal najważniejsze cele.

Pierwsze 90 dni

• utrzymuj wszystkie bieżące płatności,
• analizuj wydatki,
• zwiększaj rezerwę,
• sprawdź możliwości dodatkowego dochodu,
• wyznacz zasady korzystania z kredytu,
• uporządkuj finanse firmowe i prywatne.

Pierwszy rok

• zbuduj większe zabezpieczenie,
• zaplanuj wydatki roczne,
• rozwijaj stabilne źródła dochodu,
• przygotuj cele oszczędnościowe,
• regularnie kontroluj kondycję działalności,
• reaguj na pierwsze sygnały pogorszenia płynności.

Odbudowa nie wymaga natychmiastowego powrotu do wcześniejszego poziomu życia. Ważniejsza jest trwałość wprowadzonych zmian.

Najczęstsze błędy przedsiębiorców w kryzysie

Do najczęstszych błędów należą:

• zaciąganie nowych pożyczek bez planu spłaty,
• brak rozdzielenia finansów prywatnych i firmowych,
• ignorowanie podatków i składek,
• ukrywanie problemów przed księgowym i rodziną,
• kontynuowanie nierentownych usług,
• opieranie prognoz na niepewnych wpływach,
• finansowanie firmy kartami i pożyczkami prywatnymi,
• zbyt późny kontakt z wierzycielami,
• brak kontroli nad należnościami,
• podejmowanie decyzji bez analizy odpowiedzialności osobistej.

Najdroższym błędem bywa czekanie, aż problem rozwiąże się sam. Brak reakcji zwykle ogranicza liczbę dostępnych możliwości.