Oddłużanie i konsolidacja długów - jak wybrać bezpieczne rozwiązanie?

Na czym polega oddłużanie?

Oddłużanie to zbiór działań, których celem jest odzyskanie kontroli nad zobowiązaniami i doprowadzenie do sytuacji, w której możliwe jest ich regularne regulowanie albo zastosowanie odpowiedniej procedury prawnej.

Nie istnieje jedna metoda odpowiednia dla każdego dłużnika. Innego rozwiązania potrzebuje osoba, która posiada kilka terminowo spłacanych kredytów, ale chce obniżyć miesięczne raty, a innego ktoś, wobec kogo prowadzone są już postępowania sądowe i egzekucje komornicze.

Proces oddłużania powinien rozpocząć się od ustalenia:

1. Ilu jest wierzycieli.
2. Ile wynosi aktualne zadłużenie.
3. Które zobowiązania są przeterminowane.
4. Czy umowy zostały wypowiedziane.
5. Czy toczą się postępowania sądowe.
6. Czy rozpoczęła się egzekucja komornicza.
7. Jakie dochody pozostają do dyspozycji.
8. Jaki majątek posiada dłużnik.
9. Ile wynoszą niezbędne koszty utrzymania.
10. Jaką kwotę można regularnie przeznaczać na spłatę.

Dopiero po zebraniu tych informacji można porównać konsolidację, restrukturyzację, negocjacje, ugodę, układ z wierzycielami i upadłość konsumencką.

Oddłużanie a konsolidacja - czym się różnią?

Oddłużanie jest pojęciem szerszym. Może obejmować zarówno działania finansowe, jak i negocjacyjne lub prawne.

Konsolidacja polega natomiast na spłacie kilku dotychczasowych zobowiązań za pomocą jednego nowego kredytu lub pożyczki. Po przeprowadzeniu konsolidacji dłużnik zamiast kilku rat reguluje jedną.

Konsolidacja może poprawić bieżącą płynność finansową, ale:

• nie powoduje automatycznego umorzenia długu,
• nie usuwa historii opóźnień,
• wymaga zawarcia nowej umowy,
• może wiązać się z prowizją i ubezpieczeniem,
• może wydłużyć okres zadłużenia,
• może zwiększyć całkowitą kwotę do zapłaty,
• w wariancie hipotecznym może wymagać ustanowienia zabezpieczenia na nieruchomości.

Dlatego konsolidacja jest jedną z metod porządkowania finansów, ale nie powinna być przedstawiana jako uniwersalne rozwiązanie dla każdej osoby zadłużonej.

Jak działa kredyt konsolidacyjny?

W ramach kredytu konsolidacyjnego bank przeznacza środki na spłatę wskazanych zobowiązań. Mogą to być na przykład kredyty gotówkowe, karty kredytowe, limity w rachunku lub inne zobowiązania zaakceptowane przez daną instytucję.

Bankowa konsolidacja wymaga odpowiedniej zdolności kredytowej. Bank analizuje między innymi dochody, miesięczne wydatki, wysokość istniejącego zadłużenia i historię spłat. Sam fakt posiadania wielu kredytów nie oznacza więc, że konsolidacja zostanie przyznana.

Nowa rata może być niższa od sumy dotychczasowych płatności. Najczęściej wynika to jednak z rozłożenia zadłużenia na dłuższy okres. UOKiK zaleca porównanie nie tylko wysokości raty, ale również całkowitego zadłużenia, wszystkich kosztów oraz ewentualnych dodatkowych zabezpieczeń.

Kiedy konsolidacja może być korzystna?

Konsolidację można rozważyć, gdy:

• zobowiązania są jeszcze regulowane terminowo,
• dochód jest regularny i udokumentowany,
• historia kredytowa pozwala ubiegać się o finansowanie,
• suma obecnych rat nadmiernie obciąża budżet,
• nowa umowa oferuje niższy całkowity koszt lub potrzebne odciążenie miesięczne,
• dłuższy okres spłaty nie tworzy nadmiernego ryzyka,
• po konsolidacji nie planujesz zaciągania kolejnych zobowiązań.

Dobrze przygotowana konsolidacja może uprościć finanse i zmniejszyć ryzyko przeoczenia kilku różnych terminów płatności.

Nie wystarczy jednak porównać obecnej sumy rat z wysokością nowej raty. Trzeba także sprawdzić:

• całkowitą kwotę kredytu,
• całkowitą kwotę do zapłaty,
• RRSO,
• liczbę i wysokość rat,
• okres obowiązywania umowy,
• prowizję,
• koszt ubezpieczenia,
• koszt produktów dodatkowych,
• rodzaj zabezpieczenia,
• warunki wcześniejszej spłaty.

Kiedy konsolidacja może pogorszyć sytuację?

Kolejny kredyt może być niebezpieczny, jeżeli jedynie przesuwa problem w czasie.

Szczególną ostrożność należy zachować, gdy:

• spłacasz raty kolejnymi pożyczkami,
• masz już duże zaległości,
• bank wypowiedział umowę,
• dochód jest nieregularny lub niewystarczający,
• nowa rata nadal przekracza możliwości budżetu,
• oferta zawiera dodatkową gotówkę na dowolny cel,
• konsolidacja wymaga zabezpieczenia domu lub mieszkania,
• pożyczkodawca nie przedstawia pełnego kosztu,
• firma wymaga wysokiej opłaty przed analizą sytuacji,
• reklama obiecuje finansowanie bez zdolności kredytowej i bez sprawdzania zadłużenia.

Nie należy zaciągać nowego zobowiązania wyłącznie po to, aby przez jeden lub dwa miesiące uniknąć opóźnienia. Takie działanie może rozpocząć lub pogłębić spiralę zadłużenia.

Czy niższa rata oznacza tańszy kredyt?

Nie zawsze. Niższa rata może być wynikiem wydłużenia okresu spłaty. W takim przypadku miesięczne obciążenie spada, ale odsetki mogą być naliczane przez większą liczbę miesięcy.

Przykładowo obecne zobowiązania mogą wymagać spłaty przez trzy lata, a kredyt konsolidacyjny przez siedem lub osiem lat. Nowa rata będzie niższa, ale całkowita kwota zapłacona bankowi może wzrosnąć.

Porównując oferty, odpowiedz na trzy osobne pytania:

1. Czy nowa rata mieści się w budżecie?
2. Czy całkowity koszt jest akceptowalny?
3. Czy dłuższe pozostawanie w zadłużeniu jest bezpieczne?

Dobra decyzja nie zawsze oznacza wybór najniższej raty. Czasami korzystniejsza jest nieco wyższa rata przy krótszym okresie i niższym całkowitym koszcie.

Co dzieje się ze starymi kredytami po konsolidacji?

Przed podpisaniem umowy należy ustalić, w jaki sposób zostaną zamknięte dotychczasowe zobowiązania. Najbezpieczniejszy wariant to taki, w którym instytucja udzielająca konsolidacji bezpośrednio przekazuje środki poprzednim wierzycielom.

Po spłacie dotychczasowych kredytów:

• sprawdź, czy wszystkie salda wynoszą zero,
• uzyskaj potwierdzenie całkowitej spłaty,
• zamknij niepotrzebne limity i karty kredytowe,
• sprawdź, czy pozostała nadpłata,
• zachowaj dokumenty dotyczące rozliczenia.

Wcześniejsza spłata kredytu konsumenckiego może wiązać się z proporcjonalnym obniżeniem jego całkowitego kosztu. Warto więc sprawdzić, czy wcześniejszy kredytodawca prawidłowo rozliczył prowizję i inne koszty dotyczące skróconego okresu umowy.

Konsolidacja a restrukturyzacja zadłużenia

Konsolidacja i restrukturyzacja nie oznaczają tego samego.

Konsolidacja

Polega na zawarciu nowej umowy i spłaceniu kilku wcześniejszych zobowiązań. Najczęściej jest dostępna dla osób posiadających zdolność kredytową.

Restrukturyzacja

Polega na zmianie warunków istniejącej umowy. Może obejmować:

• wydłużenie okresu spłaty,
• zmianę harmonogramu,
• czasowe obniżenie rat,
• ustalenie sposobu uregulowania zaległości,
• zmianę daty płatności,
• odroczenie części zobowiązania.

Restrukturyzacja może być lepszym rozwiązaniem, gdy nie ma możliwości uzyskania nowego finansowania, ale istnieje szansa na wykonywanie zmienionego harmonogramu.

Jeżeli bank odrzucił Twój wniosek, sprawdź poradnik: co zrobić, gdy bank odrzuca restrukturyzację.

Jak wyjść z wielu długów bez konsolidacji?

Brak możliwości uzyskania kredytu konsolidacyjnego nie oznacza, że nie można uporządkować zadłużenia.

Alternatywą może być:

• przygotowanie planu spłaty,
• ustalenie priorytetów,
• negocjowanie rat osobno z każdym wierzycielem,
• czasowe ograniczenie kosztów życia,
• sprzedaż niepotrzebnego majątku,
• przeznaczenie dodatkowych dochodów na spłatę,
• zakwestionowanie nieprawidłowo naliczonych kosztów,
• zawarcie ugody,
• postępowanie układowe,
• upadłość konsumencka.

Przy wielu zobowiązaniach nie zawsze warto dzielić dostępną kwotę po równo między wszystkich wierzycieli. Najpierw należy sprawdzić etap każdej sprawy, zabezpieczenia, ryzyko utraty majątku, wysokość kosztów oraz konsekwencje dalszego opóźnienia.

Przeczytaj: jak ustalić priorytety spłaty przy wielu długach.

Jak przerwać spiralę chwilówek?

Spirala chwilówek powstaje, gdy kolejna pożyczka jest przeznaczana na spłatę wcześniejszej. Każde nowe zobowiązanie może zawierać kolejne odsetki, prowizje i opłaty, przez co zadłużenie rośnie mimo dokonywania regularnych wpłat.

Pierwszym krokiem powinno być zaprzestanie zaciągania następnych chwilówek bez przeprowadzenia analizy.

Następnie:

1. Zbierz wszystkie umowy.
2. Ustal kwotę otrzymanego kapitału.
3. Sprawdź całkowitą kwotę do zapłaty.
4. Zsumuj dokonane wpłaty.
5. Ustal, które umowy są nadal aktywne.
6. Sprawdź, które sprawy trafiły do windykacji lub sądu.
7. Zweryfikuj poprawność naliczonych kosztów.
8. Przygotuj propozycje spłaty możliwe do wykonania.

Nie zakładaj, że każdą chwilówkę można po prostu „anulować”. Możliwość zakwestionowania umowy zależy od jej treści, sposobu zawarcia oraz ewentualnych naruszeń prawa.

Pomocne poradniki:

• jak przerwać spiralę chwilówek,
• czy można anulować chwilówki,
• jak spłacać długi w parabankach.

Jak zdobyć pieniądze na spłatę bez kolejnej pożyczki?

Nowy kredyt nie powinien być pierwszą odpowiedzią na każdy brak pieniędzy. Przed jego zaciągnięciem warto sprawdzić, czy możliwe jest zwiększenie kwoty przeznaczanej na spłatę bez powiększania zadłużenia.

Możliwości mogą obejmować:

• rezygnację z nieużywanych abonamentów,
• zmianę dostawców usług,
• sprzedaż niepotrzebnych rzeczy,
• odzyskanie należnych zwrotów,
• dodatkową pracę,
• czasowe zwiększenie dochodów,
• wynajem niewykorzystywanej przestrzeni,
• ograniczenie kosztów transportu,
• zmianę harmonogramu innych płatności,
• renegocjowanie stałych rachunków.

Oszczędności należy szukać w sposób, który nie zagraża mieszkaniu, zdrowiu, pracy ani podstawowym potrzebom rodziny.

Przeczytaj: jak zdobyć środki na spłatę długów bez nowej pożyczki.

Zadłużenie zabezpieczone nieruchomością

Jeżeli problemy dotyczą kredytu hipotecznego lub zobowiązania zabezpieczonego na nieruchomości, decyzje trzeba podejmować szczególnie ostrożnie.

Nie należy ustanawiać hipoteki na domu lub mieszkaniu tylko po to, aby spłacić niezabezpieczone kredyty i chwilówki, bez dokładnego porównania ryzyka. W ten sposób problem dotyczący kilku zwykłych zobowiązań może zostać powiązany z najważniejszym składnikiem majątku rodziny.

Przed podpisaniem umowy sprawdź:

• wartość nieruchomości,
• wysokość całego zadłużenia,
• okres nowego finansowania,
• koszt ustanowienia zabezpieczenia,
• zasady wypowiedzenia umowy,
• konsekwencje opóźnienia,
• możliwość wykonania rat także po zmianie stóp lub dochodów,
• alternatywne rozwiązania niewymagające hipoteki.

Więcej informacji znajdziesz w poradniku: długi a kredyt hipoteczny - jak chronić nieruchomość.

Czym jest program oddłużeniowy?

„Program oddłużeniowy” może oznaczać różne usługi. Nie jest to jedna, jednolicie określona procedura gwarantująca umorzenie długów.

W zależności od firmy program może obejmować:

• analizę zadłużenia,
• przygotowanie planu działania,
• kontakt z wierzycielami,
• negocjowanie warunków spłaty,
• analizę umów,
• pomoc przy reklamacjach,
• przygotowanie pism,
• wsparcie przy upadłości konsumenckiej,
• reprezentację przez prawnika.

Przed podpisaniem umowy sprawdź dokładnie, jakie działania zostaną faktycznie wykonane. Samo pobieranie miesięcznej opłaty za „obsługę programu” nie oznacza, że wierzyciele zgodzili się na zawieszenie windykacji lub zmianę warunków długu.

Jak wybrać firmę oddłużeniową?

Przed przekazaniem dokumentów i podpisaniem umowy zweryfikuj:

• pełną nazwę przedsiębiorcy,
• adres i dane rejestrowe,
• osoby odpowiedzialne za prowadzenie sprawy,
• doświadczenie w podobnych postępowaniach,
• zakres usługi,
• sposób kontaktu,
• wysokość wszystkich opłat,
• warunki wypowiedzenia umowy,
• zasady zwrotu dokumentów,
• sposób ochrony danych osobowych.

Zapytaj, kto będzie przygotowywać dokumenty i czy firma współpracuje z adwokatem, radcą prawnym albo licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym, jeżeli dana sprawa wymaga takich kompetencji.

Zachowaj szczególną ostrożność wobec obietnic:

• gwarantowanego umorzenia wszystkich długów,
• natychmiastowego zatrzymania komornika,
• konsolidacji bez dochodu i bez zdolności,
• usunięcia legalnych wpisów z baz,
• anulowania każdej chwilówki,
• zabezpieczenia wyniku sprawy za pomocą wysokiej opłaty z góry.

Sprawdź poradniki:

• jak rozpoznać legalną firmę oddłużeniową,
• jak bezpiecznie znaleźć doradcę oddłużeniowego,
• jak uniknąć oszustwa związanego z pożyczką na spłatę długów.

Co obejmuje analiza zadłużenia?

Rzetelna analiza nie powinna ograniczać się do pytania o łączną kwotę długów. Należy sprawdzić każde zobowiązanie osobno.

Analiza powinna obejmować:

• pierwotnego i aktualnego wierzyciela,
• rodzaj umowy,
• kwotę otrzymanego kapitału,
• wysokość dokonanych spłat,
• odsetki i dodatkowe koszty,
• termin wymagalności,
• status umowy,
• informacje o windykacji,
• sprawy sądowe,
• nakazy zapłaty i wyroki,
• egzekucje komornicze,
• zabezpieczenia,
• posiadany majątek,
• dochody i koszty utrzymania.

Na tej podstawie można podzielić zobowiązania na sprawy wymagające pilnej reakcji, możliwe do negocjowania, nadające się do spłaty według planu oraz wymagające analizy prawnej.

Przeczytaj: jak wygląda profesjonalna analiza zadłużenia.

Oddłużanie krok po kroku

Krok 1. Zatrzymaj dalsze zadłużanie

Nie zaciągaj kolejnych pożyczek bez sprawdzenia ich pełnych konsekwencji.

Krok 2. Zbierz dokumenty

Przygotuj umowy, wezwania, harmonogramy, historię wpłat, pisma sądowe i komornicze.

Krok 3. Ustal aktualne salda

Poproś wierzycieli o szczegółowe zestawienie kapitału, odsetek i kosztów.

Krok 4. Sprawdź etap każdej sprawy

Ustal, czy zobowiązanie jest spłacane terminowo, przeterminowane, wypowiedziane, dochodzone sądownie czy egzekwowane przez komornika.

Krok 5. Oblicz budżet

Sprawdź, ile rzeczywiście pozostaje po opłaceniu niezbędnych kosztów.

Krok 6. Porównaj rozwiązania

Oceń konsolidację, restrukturyzację, negocjacje, plan spłaty oraz dostępne procedury prawne.

Krok 7. Przygotuj pisemne propozycje

Nie opieraj najważniejszych ustaleń wyłącznie na rozmowach telefonicznych.

Krok 8. Kontroluj terminy

Negocjacje nie zatrzymują terminów wskazanych przez sąd lub komornika.

Krok 9. Wykonuj zawarte porozumienia

Ustal raty na poziomie, który można utrzymać przez cały okres ugody.

Krok 10. Uzyskaj potwierdzenie zamknięcia sprawy

Po zakończeniu spłaty poproś o dokument potwierdzający całkowite rozliczenie.