Jak radzić sobie z długami przy niepełnosprawności w 2026 roku: porady ekspertów

Polski system prawny chroni osoby z niepełnosprawnością w sytuacji zadłużenia. Fundamentem tej ochrony jest Kodeks postępowania cywilnego, który w art. 829 i następnych precyzyjnie określa, jakie składniki majątku oraz świadczenia są wyłączone spod egzekucji komorniczej.

Istotne znaczenie ma art. 829 pkt 6 k.p.c., zgodnie z którym egzekucji nie podlegają przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność dłużnika lub członków jego rodziny. Ten przepis chroni sprzęt rehabilitacyjny, wózki inwalidzkie, protezy czy specjalistyczne łóżka przed zajęciem przez komornika.

Istotnym aktem prawnym regulującym kwestie zadłużenia osób z niepełnosprawnością jest również ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która w art. 139–141 określa zasady i granice potrąceń z rent i emerytur. Przepisy te gwarantują, że nawet w przypadku egzekucji komorniczej osoba z niepełnosprawnością zachowa ustawowo określoną kwotę wolną od potrąceń, niezbędną do utrzymania.

Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która wprowadziła nową formę wsparcia finansowego dla osób z niepełnosprawnością. Co istotne, świadczenie wspierające jest wolne od egzekucji, podobnie jak świadczenie pielęgnacyjne czy zasiłek pielęgnacyjny. To kluczowa informacja dla osób borykających się z długami przy niepełnosprawności.

Jednym z najczęściej zadawanych pytań przez osoby zmagające się z problemem, jakim są długi przy niepełnosprawności, jest to, które świadczenia są chronione przed zajęciem komorniczym. Lista ta jest dość obszerna i obejmuje kluczowe formy wsparcia finansowego.

Świadczenia wolne od egzekucji to m.in.:

• świadczenie wspierające,

• świadczenie pielęgnacyjne,

• zasiłek pielęgnacyjny,

• świadczenia z pomocy społecznej,

• świadczenie wychowawcze (800+),

• świadczenia alimentacyjne (otrzymywane przez dłużnika).

W przypadku renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty socjalnej sytuacja jest bardziej złożona. Komornik może dokonywać potrąceń, jednak obowiązują ścisłe limity wynikające z ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Po dokonaniu potrąceń dłużnikowi musi pozostać ustawowo gwarantowana kwota wolna od potrąceń, która jest corocznie waloryzowana (od 1 marca) i zależy od rodzaju egzekwowanej należności. Aktualną wysokość tej kwoty warto sprawdzić w danych ZUS na dany rok.

Maksymalne granice potrąceń z renty (art. 140 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wynoszą 25% świadczenia przy należnościach niealimentacyjnych oraz do 60% przy należnościach alimentacyjnych. Dodatkowe roczne świadczenia pieniężne, czyli tzw. trzynasta i czternasta emerytura, są wolne od egzekucji i potrąceń (poza należnościami alimentacyjnymi).

Przedmioty chronione przed egzekucją obejmują również sprzęt niezbędny ze względu na niepełnosprawność: wózki inwalidzkie, protezy, aparaty słuchowe, specjalistyczne łóżka, balkoniki i inne urządzenia rehabilitacyjne. Jeśli osoba z niepełnosprawnością wykaże, że samochód jest jej niezbędny do funkcjonowania ze względu na rodzaj niepełnosprawności, również pojazd może zostać wyłączony spod egzekucji.

Osoby zmagające się z zadłużeniem przy niepełnosprawności mają do dyspozycji kilka ścieżek prawnych pozwalających na redukcję obciążeń finansowych. Wybór odpowiedniej drogi zależy od indywidualnej sytuacji, rodzaju i wysokości zadłużenia oraz możliwości finansowych.

Wniosek do wierzyciela o rozłożenie długu na raty

Przed podjęciem kroków sądowych warto zwrócić się bezpośrednio do wierzyciela z pisemnym wnioskiem o restrukturyzację zadłużenia. We wniosku należy opisać swoją sytuację zdrowotną i finansową, załączyć kopię orzeczenia o niepełnosprawności oraz zaproponować realny harmonogram spłat. Wielu wierzycieli, szczególnie instytucje publiczne, pozytywnie rozpatruje takie wnioski.

Warto pamiętać, że w przypadku długów publicznoprawnych obowiązują odrębne procedury: zaległości podatkowe można na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej rozłożyć na raty, odroczyć lub umorzyć (przesłanka: ważny interes podatnika lub interes publiczny), a w sprawie zaległości wobec ZUS można złożyć wniosek o układ ratalny. Są to procedury inne niż negocjacje z bankiem czy firmą windykacyjną.

Upadłość konsumencka: procedura oddłużenia

Upadłość konsumencka, uregulowana w art. 491¹ i nast. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, stanowi najskuteczniejsze narzędzie całkowitego oddłużenia. Opłata sądowa za złożenie wniosku wynosi 30 zł, co czyni tę procedurę dostępną również dla osób w bardzo trudnej sytuacji finansowej.

Co istotne, osoby trwale niezdolne do spłaty, na przykład z powodu ciężkiej choroby lub znacznego stopnia niepełnosprawności, mogą uzyskać umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty. Sąd bierze pod uwagę sytuację zdrowotną dłużnika, a orzeczenie o niepełnosprawności jest ważnym dokumentem w postępowaniu.

Procedura składania wniosku o upadłość krok po kroku:

1. Zgromadź dokumentację: orzeczenie o niepełnosprawności, zaświadczenia lekarskie, wykaz wierzycieli i zobowiązań, dokumenty potwierdzające dochody.
2. Załóż konto w systemie teleinformatycznym Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ).
3. Wypełnij elektroniczny formularz wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej.
4. Opłać wniosek (30 zł) i złóż go za pośrednictwem KRZ. Od 1 grudnia 2021 r. wnioski w postępowaniu upadłościowym składa się w tym systemie.
5. Oczekuj na rozpatrzenie wniosku przez sąd (czas zależy od obciążenia danego sądu i stopnia skomplikowania sprawy).

System wsparcia dla osób borykających się z takim problemem, jak długi przy niepełnosprawności, obejmuje wiele instytucji oferujących pomoc prawną i doradztwo.

Nieodpłatna pomoc prawna i poradnictwo obywatelskie

W całej Polsce działają punkty nieodpłatnej pomocy prawnej, prowadzone przez powiaty we współpracy z organizacjami pozarządowymi (na podstawie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej). Każda osoba, która złoży oświadczenie o niemożności poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej, może skorzystać z bezpłatnej porady adwokata lub radcy prawnego. Osoby ze znaczną niepełnosprawnością ruchową mogą otrzymać pomoc zdalnie (telefonicznie lub online) albo w miejscu zamieszkania.

Miejsca, gdzie można uzyskać pomoc:

• punkty nieodpłatnej pomocy prawnej (informacje i rejestracja na stronie gov.pl/web/nieodplatna-pomoc),

• powiatowe centra pomocy rodzinie,

• ośrodki pomocy społecznej,

• fundacje i stowarzyszenia wspierające osoby z niepełnosprawnością,

• Rzecznik Praw Obywatelskich,

• kancelarie i firmy oddłużeniowe.

Warto również skorzystać z pomocy specjalistycznych firm zajmujących się oddłużaniem, takich jak Rodzina Bez Długów. Profesjonalne wsparcie może przyspieszyć proces wyjścia z zadłużenia i pomóc w wyborze optymalnej ścieżki prawnej.

Problem, jakim są długi przy niepełnosprawności, wymaga aktywnego podejścia. Ignorowanie problemu zadłużenia nigdy nie jest dobrym rozwiązaniem. Choć przepisy zapewniają szczególną ochronę, bierność w obliczu narastających długów prowadzi do poważnych konsekwencji.

Konsekwencje unikania długów:

• Narastanie odsetek i kosztów windykacyjnych, które mogą znacznie przewyższyć pierwotny dług.

• Negatywne wpisy w bazach dłużników (BIK, KRD), które utrudniają zawarcie umów czy wynajem mieszkania.

• Egzekucja komornicza z majątku i dochodów (w granicach określonych prawem).

• Stres i pogorszenie stanu zdrowia psychicznego.

• Utrata możliwości polubownego rozwiązania sprawy.

Trzeba pamiętać, że przedawnienie długu nie oznacza jego automatycznego wygaśnięcia. Po upływie terminu przedawnienia dłużnik będący konsumentem może jednak podnieść zarzut przedawnienia, a sąd uwzględnia przedawnienie roszczenia konsumenta z urzędu (art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego). Firmy windykacyjne często skupują stare długi i próbują je egzekwować, dlatego aktywne działanie, czy to poprzez negocjacje z wierzycielami, czy złożenie wniosku o upadłość konsumencką, jest zawsze lepszym rozwiązaniem niż unikanie problemu.

Eksperci z Rodzina Bez Długów wielokrotnie spotkali się z sytuacją taką jak długi przy niepełnosprawności. Bardzo często okazywało się, że powstały one w wyniku nagłego pogorszenia się stanu zdrowia, które uniemożliwia kontynuowanie pracy zarobkowej, lub z konieczności ponoszenia wysokich kosztów leczenia i rehabilitacji.

Obserwujemy, że osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności często nie są świadome przysługujących im praw i ochrony. Wielu klientów trafia do nas przekonanych, że komornik może zająć wszystko, włącznie ze świadczeniami i sprzętem rehabilitacyjnym. Tymczasem rzeczywistość prawna jest znacznie korzystniejsza dla dłużników z niepełnosprawnością, niż może się wydawać.

Szczególnie często spotykamy przypadki, w których osoby z niepełnosprawnością unikają składania wniosków o upadłość konsumencką, obawiając się kosztów i skomplikowanej procedury. Tymczasem opłata sądowa wynosi jedynie 30 zł, a sądy w uzasadnionych przypadkach przyznają umorzenie zobowiązań bez planu spłaty osobom, które ze względu na stan zdrowia trwale nie są w stanie regulować należności.

Według danych Centralnego Ośrodka Informacji Gospodarczej w ostatnich latach sądy ogłaszają rocznie ponad 20 tysięcy upadłości konsumenckich, a liczba tych postępowań utrzymuje tendencję wzrostową. Wskazuje to, że upadłość konsumencka staje się coraz powszechniej wykorzystywanym narzędziem oddłużenia.

Zadłużenie osób z niepełnosprawnością to problem wymagający przemyślanego i systematycznego podejścia. Polskie prawo zapewnia skuteczne mechanizmy ochronne, z których warto korzystać. Poniżej przedstawiamy prawny plan działania dla osób zmagających się z długami przy niepełnosprawności.

Twój prawny plan działania:

1. Zidentyfikuj i spisz wszystkie swoje zobowiązania, sporządź listę wszystkich wierzycieli, kwot i terminów.
2. Zweryfikuj ochronę swoich świadczeń, upewnij się, które dochody są wolne od egzekucji.
3. Rozważ negocjacje z wierzycielami, zaproponuj rozłożenie długu na raty.
4. Skorzystaj z pomocy prawnej, uzyskaj profesjonalną poradę w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej.
5. Rozważ upadłość konsumencką, jeśli zadłużenie przekracza możliwości spłaty, może to być najlepsza droga.
6. Działaj aktywnie, nie ignoruj problemu, bo konsekwencje bierności są poważne.

W Rodzina Bez Długów regularnie pomagamy klientom w podobnych sprawach. Jeśli potrzebujesz wsparcia w wyjściu z problemów finansowych, wypełnij formularz kontaktowy i umów się z nami na analizę Twojej sytuacji finansowej.